Автомобильдi нейтрализаторда пайдаланылған газдарды тазалау кезiнде тасымалдау процестерiн математикалық және сандық модельдеу (ҚазҰУ Хабаршысы. Математика, механика, информатика сериясы, 2018)
Қазақстанда жыл сайын атмосфераны 5-7 млн. тонна төңiрегiнде зиянды заттар ластайды,оның үштен бiр бөлiгi көлiкке тиесiлi. Республика қалалары әуе бассейнiнiң тым ластануы- ластаушылардың металлургия, мұнай өңдеу және химия өнеркәсiбi кәсiпорындарының,автомобиль және темiржол көлiгiнiң зиянды заттарды шығаруынан туындап отыр.Автомобиль көлiгi бөлiп шығаратын зиянды заттар ауаға, су қоймаларына, топыраққа түсiппланетамыздың биосферасына керi әсер етедi. Қазiргi кезде автомобиль қозғалтқышында1 килограм бензин жанғанда 3 килограм атмосфералық оттегi шығындалады. Әрбiравтомобиль ауаға сағат сайын 60 м3 газ, ал жүк машинасы 120 м3 газ бөлiп шығарады. Бұлзаттар тiрi организмдер үшiн өте қауiптi және таусылған газдарды тазарту проблемасыншешу өте өзектi.Осы мақаланың мақсаты - заманауи программалау тiлi мен заманауи есептеу техникасынқолдана отырып, автокөлiк құралдарын бейтараптандырудағы көшiру процестерiндегiматематикалық және сандық моделдеу. Осындай мәселенi шешу қоршаған ортаны автокөлiкгаздарынан қорғауға белгiлi бiр үлес қосу болып табылады. Пайдаланылған газдарда тазалаужүмысы зерттелдi, яғни автокөлiк бейтараптандырғышының пайдаланылған газдарыныңкатализдiк тотығуы. Математикалық модельде дифференциалдық теңдеулер жүйесi жылумен масса алмасу бар, оның iшiнде химиялық реакциядан жылу таралады. Теңдеулержүйесi сандық әдiстер арқылы шешiледi және автокөлiк бейтараптандырғышында таусылғангаздарды тазарту мiндетiн есептеудiң алгоритмi құрылып дамытылады.
Keywords: нейтрализатор; катализдiк нейтрализатор; итерация әдiсi; қуалау әдiсi