Қазақ тiлiне арналған машиналық аударма жүйелерiн аудару сапасы мәселелерi

Аңдатпа

Казақ тiлi күрделi морфологиясы мен синтаксисi бар тiлдерге жатады. Бүгiнгi таңда машиналық аударма жүйелерiнiң көпшiлiгi қазақ тiлiн, мысалы Google, Яндекс, Prompt және т.б. қолданады. Қазақ тiлiне машиналық аудармадағы (МА) қателердi анықтау үшiн ең танымал электрондық аударма бағдарламалары таңдалды. Орыс және ағылшын тiлдерiнен қазақ тiлiне (және керiсiнше) аударған кезде әртүрлi қателiктер туындауы мүмкiн, өйткенi қазақ тiлi басқа тiлдерден өзгеше және ерекше сипаттамаларға ие. Нәтижелердi салыстыру үшiн эмпирикалық әдiс қолданылды, атап айтқанда машиналық аударма жүйелерiнiң аударма нәтижелерiн бақылау және тестiлеу. Статистикалық әдiстердiң нәтижелерiн ескере отырып, ережеге негiзделген әдiстер мен машиналық аудармалардағы нейрондық желiлерге негiзделген әдiстер де талданды. Зерттеудiң практикалық маңыздылығы МА нәтижелерiн өңдеу кезiнде қателердi анықтау және жою бойынша ұсыныстар әзiрлеу болып табылады. Зерттеудiң ғылыми маңыздылығы қазақ тiлiн машиналық аудару кезiнде туындайтын қателер мен дәлсiздiктер алғаш рет жүйелендiрiлгендiгiнде. Сондай-ақ, МА сапасын бағалау ұсынылған. Осы мақалада жүргiзiлген зерттеу машиналық аудармада пост-редакциялау мәселесiн шешу үшiн қолданылады.