ҚАНТ ДИАБЕТIНЕ АРНАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ СИНТЕТИКАЛЫҚ ДЕРЕКТЕР ЖИЫНТЫҒЫН ҚҰРАСТЫРУ АЛГОРИТМI

Авторлар

  • Ахрам Нишанов Мұхаммед әл-Хорезми атындағы Ташкент ақпараттық технологиялар университетi, Ташкент, Өзбекстан https://orcid.org/0000-0002-5652-8977
  • Фарход Менгтураев Ташкент фармацевтикалық институты, Ташкент, Өзбекстан https://orcid.org/0000-0003-0562-8377
  • Файзулла Олламберганов Мұхаммед әл-Хорезми атындағы Ташкент ақпараттық технологиялар университетi, Ташкент, Өзбекстан https://orcid.org/0000-0001-6450-0467
  • Уктамжон Аллаяров Ташкент медицина академиясының Термез филиалы, Термез, Өзбекстан https://orcid.org/0009-0003-4748-6853
  • Малика Хасанова Ташкент медицина академиясы, Ташкент, Өзбекстан https://orcid.org/0000-0002-3128-9367
  • Гулшан Дониёрова Ташкент фармацевтикалық институты, Ташкент, Өзбекстан https://orcid.org/0009-0004-1826-524X

DOI:

https://doi.org/10.26577/JMMCS1291202610
        23 12

Кілттік сөздер:

қант диабетiн болжау, жартылай синтетикалық деректер жинағы, деректердi көбейту, машиналық оқыту алгоритмдерi, синтетикалық медициналық деректер, генеративтiк модель, объектiлердiң ұқсастығы

Аннотация

Жасанды интеллект пен машиналық оқыту саласындағы соңғы жетiстiктер медициналық диагностика тәжiрибесiн жетiлдiрудiң жаңа мүмкiндiктерiн ашты. Алайда, зерттеушiлер қант диабетiне қатысты нақты клиникалық деректердiң құпия сипатына байланысты сапалы мәлiметтер жиынтығына қол жеткiзуде қиындықтарға тап болуда. Бұл зерттеудiң басты мақсаты - қант диабетiн, әсiресе 1-шi және 2-шi типтегi диабеттi жiктеу дәлдiгiн арттыруға бағытталған жартылай синтетикалық оқу деректер жиынтығын құру алгоритмiн ұсыну. Науқастардың нақты жазбаларынан алынған клиникалық көрсеткiштердi статистикалық талдау арқылы жартылай синтетикалық диабет деректерiн құру алгоритмi әзiрлендi. Бастапқы деректердiң қасиеттерiн өзгертпей синтетикалық үлгiлердi жасауды жақсарту үшiн сынып-нысан қатынастарына негiзделген ұқсастық тәсiлi қолданылды. Бұл тәсiл науқастардың нақты деректерiне тән iшкi құрылымы мен таралуын сақтайтын синтетикалық деректер үлгiлерiн сәттi жасауға мүмкiндiк бердi. Ұқсастыққа негiзделген механизм жасалған үлгiлердiң өзектiлiгiн қамтамасыз еттi, ал зерттеу синтетикалық деректер жиынтығының сапасын арттыруға арналған қадамдар тiзбегiн ұсынды. Ұсынылған алгоритм науқастар туралы деректердi қорғай отырып, диабеттi жiктеу үшiн жасанды деректер жиынтығын құрады. Бұл әдiстеме класiшiлiк ұқсастықты 76.18%-дан 82,93%-ға дейiн арттыруға әкелдi, бұл өз кезегiнде жасанды интеллектке негiзделген модельдердiң диагностикалық дәлдiгiн жоғарылатты.

Авторлардың биографисы

Ахрам Нишанов, Мұхаммед әл-Хорезми атындағы Ташкент ақпараттық технологиялар университетi, Ташкент, Өзбекстан

Нишанов Ахрам Хасанович – доктор технических наук, Мұхаммед әл-Хорезми атындағы Ташкент ақпараттық технологиялар университетiнiң программалық инженерия факультетiнiң профессоры (Ташкент, Өзбекстан, электрондық пошта: nishanov_akram@mail.ru)

Фарход Менгтураев, Ташкент фармацевтикалық институты, Ташкент, Өзбекстан

Менгтураев Фарход Зиятович – Денау кәсiпкерлiк және педагогика институтының Ақпараттық технологиялар кафедрасының аға оқытушысы (Денау, Өзбекстан, электрондық пошта: f.mengtoraev@dtpi.uz)

Файзулла Олламберганов, Мұхаммед әл-Хорезми атындағы Ташкент ақпараттық технологиялар университетi, Ташкент, Өзбекстан

Олламберганов Файзулла Фарход угли – Мұхаммед әл-Хорезми атындағы Ташкент ақпараттық технологиялар университетiнiң жүйелiк және қолданбалы программалау кафедрасының докторанты (Ташкент, Өзбекстан, электрондық пошта: fayzulla0804@gmail.com)

Уктамжон Аллаяров, Ташкент медицина академиясының Термез филиалы, Термез, Өзбекстан

Аллаяров Уктамжон Бекташович – Ташкент медицина академиясының Термез филиалының Iшкi аурулар пропедевтикасы, оңалту, этноғылым және эндокринология кафедрасының оқытушысы (Термез, Өзбекстан, электрондық почта: criptolione7777@gmail.com)

Малика Хасанова, Ташкент медицина академиясы, Ташкент, Өзбекстан

Хасанова Малика Ахрамовна – Ташкент медицина академиясының No2 факультетiнiң госпитальдық терапия кафедрасының оқытушы ассистентi (Ташкент, Өзбекстан, электрондық пошта: malikabonuxasanova@gmail.com)

Гулшан Дониёрова, Ташкент фармацевтикалық институты, Ташкент, Өзбекстан

Дониёрова Гулшан Тошмирзаевна – Денау кәсiпкерлiк және педагогика институтының Ақпараттық технологиялар кафедрасының оқытушысы (Денау, Өзбекстан, электрондық пошта: gulshandoniyorova68@gmail.com)

Жүктелулер

Как цитировать

Нишанов A., Менгтураев F., Олламберганов F., Аллаяров U., Хасанова M., & Дониёрова G. (2026). ҚАНТ ДИАБЕТIНЕ АРНАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ СИНТЕТИКАЛЫҚ ДЕРЕКТЕР ЖИЫНТЫҒЫН ҚҰРАСТЫРУ АЛГОРИТМI. Қазұу Хабаршысы. Математика, механика, информатика сериясы, 129(1), 114–128. https://doi.org/10.26577/JMMCS1291202610